Musikari azpeitiar profesionalen zerrenda ez oso luzean ageri da Urko Larrañagaren izena (Azpeitia, 1979). Azpeitiko musika eskolan egin zituen musikan lehen urratsak eta han maitemindu zen harrezkero tresna ezinbesteko izan duen biolontxeloaz. 14 urterekin utzi zuen Azpeitia, familiarekin Donostiara bizitzera joateko; ordurako hango kontserbatorioan hasita zegoen txelo eskolak hartzen. Musikan jorratu duen bideak, ordea, laster eraman zuen Euskal Herritik kanpora. Katalunian bizi da aspalditik, baina Euskal Herriko Orkestra Barroko (EHOB) sortu berriarekin zapaldu ditu duela gutxi Donostia eta Bilbo. Dena den, luthier lanari gero eta denbora gehiago eskaintzen dio Larrañagak.
Bigarren abizena Frantsesena izanda, musikatik urrun ibiltzea posible al da?
Etxean denok bizi izan dugu betitik musika, era askotara eta era askotako musika, gainera. Osaba bat, Xubert [Jose Luis Frantsesena], organista da; bestea, Alberto, Eganeko bateria zen; besteak [Kruz Mari Frantsesena] dultzaina jotzen zuen eta txistularia zen... Musikaren mundu desberdinak bizi izan ditugu, tradizionala, klasikoa edota pop-rocka. Txikitan musika eskolara joaten zarenean, gurasoek musika zer den jakiteak lagundu egiten du, batik bat, momentu txarrak etortzen direnean.
Musika heziketari garrantzia eman zaio zuen etxean.
Hori da. Musika ikasteari balioa eman zaio gure etxean, eta musikari profesionala izatea aukera gisa ikusi da. Etxe gehienetan musikatik ezin dela bizi pentsatuko dutela iruditzen zait, eta egia da ez dela batere erraza musikatik bizitzea, baina nik etxean behin ere ez nuen eduki oztopo hori, beti egon dira laguntzeko prest.
Otsailean Euskal Herriko agertokietan ibili zinen, EHOBrekin lehen kontzertuak emateko. Zer moduzko esperientzia izan zen?
Oso ona. Enrique Solinisek sortu du proiektua. Tolosan [Gipuzkoa] bizi da bera, tipo oso interesgarria da. Bartzelonan ezagutu ginen eta elkarrekin jotzen dugu aspalditik. Orkestra barroko bat sortu nahi zutela-eta deitu zidan; eta ni, Enriquek esanez gero, banoa, itsu-itsuan. Otsailean egin genituen emanaldien programa oso ondo osatuta zegoen. Kontzertu bat prestatzen duzunean, eta are gehiago Kursaal edo Arriaga bezalako agertokietan, dagoen konpetentziarekin, programak eduki behar ditu osagai asko; musikalki interesgarria izan behar da, ikusmirarako ere bai, eta atzean historia bat izan behar du. Film bat bailitzan da, gutxi gorabehera, eta Solinis oso ona da pelikulak muntatzen.
Zer dauka musika barrokoak, besteak baino gehiago erakartzen zaituena?
Musika barrokoa eta erromantikoa oso desberdinak dira interpretazioari dagokionez. Erromantikoan, Beethoven, Mahler edota Wagnerren sinfonietan, jo behar duzu idatzita dagoena, eta kito. Barrokoan, guk dauzkagun partiturak dira eskemak bezala, eta orkestrakook taldean egiten dugu lan. Denok daukagu partitura bera, zenbakidun eskematxo bat. Zenbaki horiek dira akordeak, eta interprete bakoitza libre da eskema hori interpretatzeko edo bere erara jotzeko. Jazzaren antz gehiago dauka, orkestrarena baino; inprobisatzeko aukera ematen du, unean-unean sortzekoa. Horregatik, kontzertu bakoitza mundu bat da. Askatasun hori oso polita da.
Nola moldatzen zarete EHOBren gisako orkestra baten emanaldiak prestatzeko?
Ni freelance-a naiz, ez daukat orkestra finko bat. Solinisek bezala, dei nazakete Euskal Herriko beste orkestra batetik edo Frantziako beste batetik. Normalean, proiektuak egiten ditugu, birak: hiru-lau egunez entseatu ondoren bospasei kontzertu segidan eman, eta gero bakoitza bere etxera. EHOBn bi talde egon gara, profesionalak eta ikasleak, eta bakoitza bere etxekoa; Euskal Herrikoak asko, baina baita kanpoan bizi diren asko ere. Urtarrilean hiru egun egon ginen entseatzen, gero bakoitza bere etxera joan ginen, eta otsailean beste lau entsegu egun eta bi kontzertu egin genituen.
"Euskal Herrian egonkorra izan nahi lukeen orkestra barroko profesionala" da EHOB, orkestraren webgunean horrela aurkezten du bere burua. Zer esan nahi du "nahi lukeen" horrek?
Horrek esan nahi du dirurik ez dagoela. Diru laguntzarik gabe muntatu dute orkestra; babesle pribatu batzuk badaudela uste dut, eta Galdakaoko Udalak ere babesten du, baina ez da proiektu publikoa. Eta orkestra bat egonkorra izateko, dirua behar da. Jendeak ikusten duena da eszenatoki gainean azaltzen dena, baina ikusten ez dena da atzean dagoen lana, eta atzeko lan hori lanaldi osokoa izan ohi da: egunero eta egun osoan egon behar zara programatzaileei deitzen, kontzertu aretoetara eta jaialdietara dossierrak bidaltzen... Euskadiko Orkestran, hogei bat pertsonako lantaldea izan dezakete horrelako lanetarako, musikariez aparte; EHOB bezalako orkestra txikietan, berriz, geuk egin behar izaten ditugu lan horiek ere. Horregatik "nahiko luke" oskestra egonkorra izan, baina lana ordainduko duen norbait behar da horretarako.
Beste zer proiektutan zaude murgilduta gaur egun, interpretazioari dagokionez?
Katalunian badaude bizpahiru orkestra barroko, eta horietako bateren batekin jotzen dut hiru hilabetero. Baina gero eta denbora gehiago pasatzen dut, eta gero eta gusturago, nire tailerrean.
Izan ere, musikaria izateaz gain, luthierra zara. Noiz hasi zinen musika tresnak egiten?
Sonologia ikasketak bukatu ondoren, organeri batean lan egin nuen. Nire emaztea [Julia Perez] musika irakaslea da, eta hari bururatu zitzaion karbono zuntzezko instrumentuak egitea, duela zortzi urte, Txinatik ekarri behar zizkietenak iristen ez eta tresnarik gabe gelditu zirenean. Hura izan zen metxa. Obsesionatu egin nintzen karbono zuntzarekin. Zenbat eta tresna gehiago egin, orduan eta handiagoa obsesioa; eta azkenean, lortu dut tailerra martxan jartzea.
Urko Larrañaga, bere txeloarekin. (Ane and Jose)
Nolatan karbono zuntza? Ohiko materiala al da gaur egun musika tresnerian?
Karbono zuntza iraultza handia izango da musika tresnen arloan, baina hastapenetan gaude. Mundu mailan, lau edo bost gara honetan ari garenak, oso gutxi. Soka tresnen arkuak bai, duela 30 bat urte hasi ziren karbono zuntzarekin egiten eta gaur egun ohikoak dira. Instrumentuekin, berriz, hasiera-hasieran gaude, baina badaude joera hedatzeko arrazoiak. Egurren babesa dago, batetik; agortzen ari dira egurrak, batik bat tropikalak, eta gero eta zailagoa da egurrezko tresnak egitea. Horregatik ari gara alternatibak bilatzen. Bestetik, nire bezeroek izan dezakete kontzertu bat goizean Bartzelonan, eta beste bat arratsaldean Helsinkin. Bartzelonatik Helsinkira egurrezko tresna batekin joaten bazara, bi egun behar ditu tresna horrek hezetasunera eta tenperaturara egokitzen. Asko bidaiatzen duten bezeroak dauzkat, eta karbono zuntzak ez du horrelako arazorik ematen.
Soinu aldetik, ba al dago alderik?
Errezetaren arabera. Zuntzen norabidea aldatzeko, gogorrago edo bigunago egiteko aukera ematen digu, besteak beste, karbono zuntzak. Patata tortilla bezala da, sukaldari bakoitzak dauka bere errezeta. Seguru nago aukera oso ona daukagula eta nahi duguna egin dezakegula, baina oraindik ikertzen ari gara nola egin.
Eta prezioan?
Karbono zuntzarekin lan egitea artisautza hutsa da, eta eskulan hori garestia izaten da. Egurrezkoekin alderatuta, askoz merkeagoa da karbonozkoa, baina ez da merkea. Musikari profesionalak dira nire bezeroak. Egunen batean, asko estandarizatzen bada, pentsatzen dut prezioa asko jaistera iritsiko direla, baina gaur egun profesionalentzako instrumentuak dira karbono zuntzezkoak.
Zer esaten dizute beti egurrezkoekin ibili ondoren zuk karbono zuntzarekin egindako biolin edo biolontxelo bat probatzen duten bezeroek?
Denetarik entzun izan dut. Instrumentuak asko aldatzen dira muntaiaren arabera ere. Zuk izan dezakezu instrumentu oso on bat, baina muntaia ez badago ondo eginda, zubia edo sokak altuegi baditu, adibidez, ez diozu behar bezalako soinurik aterako. Instrumentu oso onarekin, soinu oso eskasa atera dezakezu. Txelista naizenez, badakit neuretzat nolako instrumentua nahiko nukeen, eta bezeroengandik gehien entzuten dudana izaten da "zer erraz". Hortik aurrera, akustikoki, gustuen arabera. Tresna bat erosten duzunean, osagai asko sartzen dira jokoan, ez bakarrik akustika. Neuk, esaterako, 1760ko jatorrizko instrumentu bat daukat. Erosi nuenean, asko gustatu zitzaidan sortzen zuen soinua. Normala baino txikiagoa da, eta hori ere gustura hartu nuen. Horrez gain, banekien 1760ko tresna batek, denborarekin, balio handiagoa izango zuela. Nire bezero askori ez zaie batere inporta tresnak zer soinu egiten duen, estetikoki bereiztea besterik ez dutelako bilatzen. Beste batek, berriz, asko bidaiatzen duelako aukeratuko du karbono zuntza.
Bakoitzaren beharren eta lehentasunen arabera, orduan.
Bai. Musikariok, azkenean, mertzenarioak gara nolabait, taxistak bezala. Taxistak kotxe ona erosten du, lana ematen badio; guk erosiko dugu instrumentu on bat, lana ematen badigu. Nik daukat 1760ko txeloa musika barrokoan espezializatu nintzelako eta badakidalako instrumentu horrekin lana edukiko dudala. Bezero batek esaten badit Kataluniako Orkestra Nazionalera joan behar dela, neuk esango diot karbonozko tresnarik ez erosteko, ez diotelako lanik emango.
"Taxistak erosiko du kotxe ona, lana ematen badio; musikariok erosiko dugu tresna ona, lana ematen badigu"
Orkestretan ez dute karbono zuntzezko tresnarik onartzen?
Kodeak daude. Jazzaren munduan bezero onak dauzkat; haientzat, tresna zenbat eta desberdinagoa izan, hobeto. Baina musika klasikoaren munduan bidea egitea zailagoa da.
Zeuretzat egin al duzu txeloren bat?
Oraindik ez dut egin, baina dagoeneko erabaki dut hurrengoa neuretzat egingo dudala.
Orkestra barroko batekin ondo ezkonduko al litzateke karbono zuntzezko tresna bat?
Berez, musika barrokoaren filosofiaren kontra doa. Espezializatzen zarenean, jarraitzen duzun filosofia da garai bakoitzak bere musika eta bere instrumentuak dituela. Adibidez, metalezko sokarik ez dugu erabiltzen, soinua erabat aldatzen delako, eta gure filosofia da musika hori ez zela sortu metalezko instrumentuekin jotzeko. Beraz, gaur-gaurkoz, kalterako litzateke orkestra barroko batera karbonozko tresna bat eramatea. Baina, aldi berean, pentsatzen dut gaur egungo musika XVIII. mendeko tresnekin egitea neurri berean dela kalterako. Uste dut berrikuntza oso garrantzitsua dela.
Esan duzu lanpetuta zabiltzala. Enkarguz egiten al duzu lan edo bezeroek eginda dituzun piezen artean aukeratzen dute?
Orain arte, enkarguz, baina tailerrean WMutes etxerako sordinak ere ekoizten ditut. Jarduera horrek egunean lau-bost ordu kentzen dizkit, eta enkarguz egiten ditudan tresnekin gero eta gehiago ari naiz luzatzen. Horregatik, pentsatu dut hemendik aurrera neure erritmora joango naizela instrumentuak egiten, eta egin ahala saldu.
Musikari lanaren eta luthier lanaren artean aukeratzeko unea iristen bazaizu, zer lehenetsiko duzu?
Orain, 47 urterekin, tailerra. Garbi daukat. Izan ere, musikari freelance izatea gogorra da, batik bat, familia badaukazu. Ni gustura nago familiarekin, eta tailerrean ere oso gustura ari naiz.